Inleiding
Gevolgen van een dwarslaesie
Behandelingen

Het mannelijke voortplantingsorgaan bestaat uit de penis, prostaat en testikels (Zie figuur: het mannelijk geslachtsorgaan). De testikels produceren een hormoon (testosteron) en zaadcellen die bij seksuele opwinding naar de prostaat worden vervoerd. In de prostaat worden de zaadcellen vermengd met een vloeistof. De penis wordt door seksuele opwinding stijf (een erectie). Door prikkeling van de penis komt het zaad door de penis naar buiten (zaadlozing of ejaculatie genoemd) Om een vrouwelijke eicel te bevruchten is het nodig dat de zaadlozing plaatsvindt als de penis zich in de vagina van de vrouw bevindt – een proces waarbij het nodig is dat de penis stijf is. Het zenuwstelsel is betrokken bij het opwekken en behouden van een erectie.

Seksuele functies
Twee gedeeltes van het ruggenmerg zijn bij de seksuele functies betrokken.
Het sacrale erectiecentrum in S2 -S4 en het thoracolumbale erectiecentrum T11-L1. Meestal is bij een complete dwarslaesie de verbinding verbroken tussen het gedeelte van het ruggenmerg waar de erectie wordt opgewekt en het controlecentrum in de hersenen. De erectie kan daardoor alleen reflexmatig verlopen. De gevolgen van een dwarslaesie op het seksueel functioneren hangen af van de hoogte en de compleetheid van de dwarslaesie. In het algemeen kunnen mannen met een lage dwarslaesie geen erectie meer krijgen. Hoe hoger de dwarslaesie, hoe groter de kans wordt dat er een erectie opgewekt kan worden.

Bij een dwarslaesie boven S2 kan door prikkeling van de penis een erectie worden verkregen. Als de prikkel ophoudt, verdwijnt ook de erectie weer. Bij mensen met een hoge laesie kan bij de lichtste aanraking een sterke en langdurig bestaande erectie optreden. Omdat dit niets te maken heeft met seksuele opwinding (immers de verbinding met de hersenen is verbroken) kan dit in het begin bij de verzorging in ziekenhuis en revalidatiecentrum wel eens tot pijnlijke situaties leiden. In het revalidatiecentrum wordt dit altijd goed uitgelegd.

Bij complete dwarslaesies onder S2 is het niet mogelijk om een erectie te krijgen. Een normale zaadlozing lukt dan meestal ook niet, een enkele keer druppelt er nog een beetje zaad uit zonder dat er een orgasme optreedt.
Bij een incomplete dwarslaesie ligt het ingewikkelder. Daar kan je geen voorspelling over doen.
Als blijkt dat een zaadlozing mogelijk is kan dat een trigger zijn voor autonome disregulatie. Het is belangrijk om de symptomen hiervan te herkennen. (zie sectie Autonome disregulatie)

Hoewel de vruchtbaarheid van de man door een dwarslaesie verstoord is zijn door de moderne bevruchtingstechnieken de mogelijkheden om kinderen te krijgen de laatste jaren toegenomen.
Om bij kinderwens te onderzoeken of er zaad kan worden verkregen en of dat zaad van goede kwaliteit is zijn een aantal technieken beschikbaar. Uw revalidatiearts kan u daar meer over vertellen

Andere seksuele onderwerpen.
Voorbehoedsmiddelen zijn van toepassing als er sprake is van een erectie. Een condoom is dan een goede optie omdat een condoom behalve het zaad ook urinelekkage kan opvangen.
Het gebruik van een verblijfskatheter hoeft de seksuele activiteiten niet te beïnvloeden omdat de katheter tijdelijk kan worden verwijderd of worden afgesloten en met een pleister aan de buik kan worden geplakt zodat hij niet in de weg zit. De kans op beschadiging tijdens het vrijen is wel groter omdat het gevoel afwezig is.
Ook moet meer aandacht gegeven worden aan de verschillende houdingen tijdens vrijen.

Vruchtbaarheid.
Omdat een dwarslaesie meestal een ejaculatie verhindert, is het een belangrijk onderwerp in de revalidatie.
Gelukkig staat de spermaproductie na de dwarslaesie niet stil. Daardoor bestaat er vaak nog een mogelijkheid om kinderen te krijgen met behulp van moderne bevruchtingstechnieken.
Stimulatie met behulp van een speciale vibrator, elektrostimulatie van zenuwen die naar de prostaat gaan en medicatie waardoor de prostaat samentrekt kunnen technieken zijn die er voor zorgen dat er zaad opgevangen kan worden. Vibratie is een techniek die alleen gebruikt kan worden bij laesies boven T10.
Bij mannen met een laesie boven T4 kan met deze technieken autonome disregulatie optreden. Daarom is het noodzakelijk om altijd eerst advies in te winnen voordat je tot een van de technieken over gaat.

Vacuümtherapie
Deze methode maakt gebruik van een vacuümpomp en een cilinder die over de penis heen geschoven wordt. Door de negatieve druk wordt een erectie opgewekt. Door een elastische ring om de basis van de penis aan te brengen kan de erectie een half uur stand kan houden. De methode heeft geen bijwerkingen maar wordt door gebruikers slecht gewaardeerd. De pomp wordt door sommige ziektekostenverzekeringen vergoed.

Steuncondoom
Wordt weinig gebruikt. De dikte van het materiaal wordt als “onprettig” ervaren.

Vibrator
Wordt weinig gebruikt omdat de erectie meestal verdwijnt zodra de vibrator wordt uitgezet.

Zelfinjectie therapie
Hiervoor komen twee middelen voor in aanmerking. Papaverine met fentolamine (Androskat) dat door de ziektekostenverzekering wordt vergoed en Prostoglandine E1 (Caverject) dat niet wordt vergoed.

Chirurgische therapie
Penisprotheses worden in Nederland weinig gebruikt voor mannen met een dwarslaesie. Het is een chirurgische ingreep, de kans op drukplekken is groter, en de Nederlandse man heeft er wat moeite mee (Amerikaanse mannen bijvoorbeeld accepteren de prothese beter)

Sacrale wortel stimulatie
Deze methode is primair bedoeld voor de blaas, maar kan ook gebruikt worden om een erectie op te wekken.

Sildenafil (Viagra)
Viagra is sinds september 1998 op de Nederlandse markt. Het zit een verpakking van 4 of 12 tabletten. Er zijn tabletten van 25, 50 en 100 mg. De tabletten kosten ongeveer 11 Euro per stuk en worden niet vergoed door de ziektekosten verzekering. Als je uitkomt met een tablet van 25 of 50 mg is het goedkoper om tabletten van 100 mg te kopen (die zijn net zo duur) en die in tweeën of vieren te delen.